4 Şubat Dünya Kanser Günü
KONU: 4 ŞUBAT DÜNYA KANSER GÜNÜ
Kanser, vücuttaki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla ortaya çıkan hastalıktır. Normal hücreler belli bir düzen içinde bölünürken, kanser hücreleri bu düzeni kaybeder ve anormal bir şekilde büyür. Bu anormal hücreler zamanla tümör oluşturabilir; bazı tümörler iyi huylu (kanser olmayan), bazıları ise kötü huylu (kanser) olabilir.
Kanser; doku ve organlarda yayılarak fonksiyon bozukluklarına, vücudun diğer bölgelerine (metastaz) yayılabilir ve yaşamı tehdit edebilir. Erken evrede tedavi edilen kanserlerde tedavi başarı oranı çok daha yüksektir.
Kanser, dünya genelinde sebebi bilinen ölümler arasında kalp ve damar hastalıklarından sonra ikinci sırada yer alır. Bu durum, kanserin ne kadar yaygın ve ölümcül bir sağlık sorunu olduğunu gösterir.
Önemli bir halk sağlığı sorunu olan kanser;
· Yüksek ölüm oranı ve sosyal etki (ailede ve toplumda yaygın kayıplar),
· Yüksek tedavi maliyetleri ve sağlık sistemine ekonomik yük,
· Erken tanı konulmadığında tedavi şansının düşük olması,
· Kaliteli yaşam süresinde azalmaya yol açması,
· Yüksek kamu sağlık harcamaları gerektirmesi nedeniyle halk sağlığı açısından önemi daha da artırmaktadır.
Kanserden korunmak için aşağıdaki risk faktörlerinden kaçınılması önerilmektedir:
· Tütün ve tütün ürünleri kullanımı (sigara ve dumansız tütün ürünleri dahil)
· Fazla kilolu veya obez olmak
· Yetersiz meyve ve sebze tüketimi ile sağlıksız beslenme
· Fiziksel aktivite eksikliği
· Alkol kullanımı
· Hepatit, HPV, HIV vb. gibi kanserojen enfeksiyonlar
· İyonlaştırıcı ve ultraviyole radyasyona maruziyet
· Kentsel hava kirliliği ve katı yakıt kullanımına bağlı iç mekan hava kirliliği
· Mesleki kanserojenlere maruziyet
Tütün kullanımı, kansere bağlı ölümlerin yaklaşık %22’sinden sorumlu olup kanser gelişimi açısından en önemli risk faktörüdür. Akciğer kanserinin yanı sıra yemek borusu, mesane, böbrek, pankreas, mide ve rahim ağzı kanserleri ile de ilişkilidir. Hangi yaşta olursa olsun tütün kullanımının bırakılması, yaşam kalitesi ve yaşam süresi üzerinde anlamlı olumlu etkiler sağlamaktadır.
Obezite, kanser gelişimine neden olmasının yanı sıra tedaviye yanıtın azalmasına, hastalık seyrinin kötüleşmesine ve ölüm oranlarının artmasına yol açabilmektedir. Sağlıklı kilonun korunması ve düzenli fiziksel aktivite; başta bağırsak, meme, rahim, yumurtalık, pankreas, yemek borusu, böbrek, karaciğer ve safra kesesi kanserleri olmak üzere birçok kanser türünün riskini azaltmaktadır.
Alkol tüketimi, sindirim ve boşaltım sistemi kanserleriyle ilişkilidir ve bireysel farkındalık ile büyük ölçüde önlenebilir bir risk faktörüdür.
Dünya genelinde en sık görülen kanser türü olan cilt kanserine karşı; güneşten koruyucu önlemler alınması, zararlı saatlerde doğrudan güneş ışığından kaçınılması ve koruyucu giysiler kullanılması ile risk önemli ölçüde azaltılabilmektedir.
Ayrıca, kanserojen maddelere maruziyet riski bulunan meslek gruplarında çalışan bireylerin, iş sağlığı ve güvenliği açısında alınması gereken önlemlere dikkat etmesi korunmada önemli bir stratejidir.
Kansere yol açtığı kanıtlanmış risk faktörlerinin farkında olunması, bireysel ve toplumsal düzeyde koruyucu önlemlerin kararlılıkla uygulanması sayesinde, gelecekte daha büyük bir toplumsal yük oluşturması beklenen kanserle mücadelede önemli kazanımlar elde edileceği açıktır.
Kanser türlerinin her birinin kendine özgü nedeni, risk faktörleri ve tanı-tedavi yaklaşımları bulunmaktadır. Bu nedenle erken tanı ve tarama stratejileri kanser türlerine göre değişiklik göstermektedir.
Ülkemizde Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), ulusal ve uluslararası yayınlar ve Ulusal Kanser Danışma Kurulu önerileriyle ; özellikle sık görülen, en çok ölüme yol açan ve/veya erken teşhis ile tedavi edilebilen, önlenebilen (meme, kalın bağırsak ve rahim ağzı) kanserleri için toplumun kaynaklarına ve hastalık yüküne uygun olarak tarama programları yürütülmektedir.
Tarama Yapılan Kanser Türleri ve Aralıkları
